DE MATJES (MATJENS), DE OUDE GESCHIEDENIS VAN ZUNDERT. Ad de Klerk

Vandaag bezocht ik met Jan Stads van Pix4Profs het zoetwaterrietgebied in de uiterste zuidwestpunt van Zundert. Hoewel het kerkje van Nieuwmoer op slechts een steenworp afstand staat, behoort 90% van De Matjes (Matjens) tot Nederlands grondgebied

Dit bijzondere moerasgebied is een restant van ongeveer 300 jaar turfexploitatie, gevolgd door 100 jaar heideontginning. Alleen het hart van het gebied bleef onaangetast. Over de turfexploitatie is al veel gepubliceerd, maar er is nog een bijzondere periode in de geschiedenis van deze omgeving. Het gebied kent opvallende hoogteverschillen, met als hoogste punt de Hoge Moer, een zandverstuiving. Reeds in de jaren vijftig van de 20e eeuw werd hier archeologisch onderzoek gedaan, in eerste instantie door broeder Christofoor van de congregatie St Louis uit Oudenbosch. Hij stelde toen al, aan de hand van honderden vondsten, de bewoning van dit gebied in de steentijd vast. De vondsten uit deze periode, ongeveer 12000 jaar geleden, leidden tot meer archeologisch onderzoek, en zo werden in de loop van de jaren ongeveer 25000 artefacten, restanten als bijl- en mespunten en gereedschappen van beenderen uit de steentijd-bewoning gevonden! Een gedeelte van deze omgeving heeft dan ook als kwetsbaar archeologisch gebied een beschermde status gekregen. Een expositie van de gevonden historische voorwerpen kan men bekijken in het Volkenkundig Museum in Oudenbosch. In het moeras zelf zijn de laatste bewerkingen uit de turftijd bewaard gebleven, en er wordt zelfs nog nieuw veen, waarvan uiteindelijk turf wordt gemaakt, gevormd. De bijzondere plantengroei brengt ook een geheel andere vogelstand mee. Rietvogels als rietgors, blauwborst, kiekendief en baardman worden hier waargenomen. In het gebied is ook een zeldzame RD locatiesteen te vinden. RD, Rijksdriehoeksverdeling, is een verre voorloper van ons huidige kadaster, waarbij ons land in aaneengesloten driehoeken werd verdeeld, waardoor locaties konden worden bepaald. Natuurlijk is er ook nog een enorm netwerk van in onbruik geraakte turfvaarten. Tegenwoordig loopt er een knooppuntenwandeling door het moeras, en kan men vanaf de Belgische kant vanaf een uitkijktoren over dit bijzondere gebied uitkijken. Binnenkort zal aan de Nederlandse kant op de Hoge Moer een informatiebord over de steentijd-bewoning worden geplaatst. De Hoge Moer, nu een volledig verlaten gebied, was ooit de eerste bewoonde plaats in deze omgeving en de gemeente Zundert.